Nagłe, intensywne uczucie gorąca w górnej części ciała – zwłaszcza na twarzy, szyi i klatce piersiowej – może pojawiać się nawet kilka czy kilkanaście razy dziennie. Doświadcza go trzy na cztery kobiety w okresie perimenopauzy, ale każda z nas nieco inaczej.
Możesz zatem jednocześnie odczuwać dreszcze, przyspieszone bicie serca, wzrost ciśnienia albo niepokój, oblać się potem albo zauważyć na twarzy i dekolcie czerwone plamy.
Bardzo uciążliwe bywają tzw. nocne poty, które powodują częste wybudzanie się i problemy z ponownym zaśnięciem.
Zwykle uderzenia gorąca trwają od minuty do nawet pięciu. Jak podaje Menopause Society, statystycznie kobiety doświadczają ich przez siedem do dziesięciu lat.
Wielu naukowców sądzi, że uderzenia gorąca wynikają z zaburzenia centralnej termoregulacji spowodowanej – co oczywiste – spadkiem estrogenów. Tłumaczą ten mechanizm zaburzeniami w działaniu termostatu w podwzgórzu, przez co ośrodek termoregulacji reaguje jakby organizm był „za gorący”, mimo że temperatura nie osiąga istotnie wyższych wartości. To prowokuje reakcje chłodzenia – rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry, pocenie i subiektywne uczucie gorąca, nawet jeśli temperatura ciała pozostaje w normie.
Co istotne, uderzenia gorąca i nocne poty – choć tak powszechne w menopauzie – mogą być także sygnałem choroby, np. niedoczynności tarczycy, nadciśnienia, cukrzycy czy nowotworu. Dlatego – zwłaszcza w przypadku nocnych potów – lekarz prowadzący może skierować cię na badania sprawdzające stan tarczycy, nerek i wątroby. W naszym centrum takie badania laboratoryjne zlecamy już na początku naszego planu terapeutycznego (właśnie po to, by szybko zauważyć symptomy zaburzeń i chorób w organizmie).
Czy da się uniknąć uderzeń gorąca?
Niestety uderzeń gorąca nie da się zupełnie wyeliminować. Można jednak ograniczyć ich występowanie i/lub intensywność.
Lekarze zalecają m.in. unikanie tzw. triggerów, czyli czynników sprzyjających pojawieniu się uderzeń gorąca. Są wśród nich:
- przegrzewanie się (a zatem najlepiej jest ubierać się „na cebulkę”),
- kofeina i alkohol (zwłaszcza picie kawy po południu i wieczorem, a alkoholu – w każdych ilościach),
- pikantne potrawy,
- gorące prysznice i kąpiele,
- papierosy,
- stres (nie da się go uniknąć zupełnie, ale warto wdrożyć działania, które pomogą ci go zredukować, np. technik oddechowych, medytacji, aktywności fizycznej, a w razie potrzeby sięgnąć po pomoc psychologa lub psychoterapeuty).
Badania wskazują także na związek między otyłością a intensywnością uderzeń gorąca. W przypadku części kobiet zmniejszenie masy ciała pozwoliło na ograniczenie intensywności odczuć związanych z tymi falami gorąca.
Terapie, które mogą pomóc
Jak dotąd najskuteczniejszą metodą łagodzenia objawów związanych z niedoborem estrogenów, w tym także uderzeń gorąca, jest HTM, czyli hormonalna terapia menopauzalna. O jej formach, sposobie działania i przeciwskazaniach przeczytasz w naszym tekście.
Nie każda kobieta w okresie transformacji menopauzalnej może jednak skorzystać z hormonalnej terapii.
Wówczas lekarze prowadzący – przy intensywnych uderzeniach gorąca – mogą zdecydować się na wdrożenie u pacjentek leków niehormonalnych, których działanie związane z ograniczeniem tych dolegliwości, zostało już potwierdzone. Mowa m.in. o paroksetynie (w niskich dawkach) – leku przeciwdepresyjnym, zwanym selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny, fezolinetancie, który należy do klasy antagonistów neurokininy B, a także innych lekach o potwierdzonym działaniu.
European Menopause and Andropause Society (Europejskie Towarzystwo Menopauzy i Andropauzy) i North American Menopause Society rekomendują również wdrożenie terapii poznawczo-behawioralnej. Uczy ona bowiem m.in. stosowania technik relaksacyjnych, redukcji poziomu stresu, higieny snu i pozytywnego podejścia do wyzwań związanych z menopauzą. Badania (związane z występowaniem uderzeń gorąca) pokazały pozytywne rezultaty u kobiet, które stosowały zalecenia TPB przez co najmniej cztery-sześć tygodni.
A może odpowiednia dieta?
Niektóre badania sugerują także wpływ zwiększenia spożycia produktów sojowych na mniejsze nasilenie uderzeń gorąca. Pojawiają się jednak także analizy pokazujące brak takiej zależności. Zatem skuteczność takiego rozwiązania nie została do tej pory jednoznacznie potwierdzona.
Jak przeczytamy na stronie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, występujące m.in. w soi i siemieniu lnianym, fitoestrogeny (związki roślinne o budowie przypominającej ludzkie estrogeny) mogą „naśladować estrogen” w organizmie, wiążąc się z niektórymi receptorami estrogenowymi.
Spożywanie produktów na bazie soi (np. tofu czy mleka sojowego) może przynosić korzyści zdrowotne – także ze względu na jednoczesne ograniczenie spożycia produktów mięsnych i częste jedzenie warzyw (co zwykle wiąże się z wprowadzeniem większej ilości produktów sojowych na nasze talerze). NCEŻ uczula jednak, że stosowanie suplementów diety na bazie soi, które zawierają znacznie więcej izoflawonów niż naturalna żywność, może być przeciwwskazane w przypadku osobistej lub rodzinnej historii występowania nowotworów wrażliwych na estrogeny, takich jak rak piersi.
Porozmawiaj ze swoim lekarzem
Jako że każda z nas odczuwa uderzenia gorąca inaczej, Twojej koleżance może pomóc ograniczenie triggerów, ale już Ty możesz potrzebować większego wsparcia.
Jeśli czujesz, że uderzenia gorąca uniemożliwiają Ci codzienne funkcjonowanie albo powodują u Ciebie duży lęk, skonsultuj się ze swoim lekarzem i porozmawiaj o możliwych rozwiązaniach.
Źródła:
European Menopause and Andropause Society, Managing menopausal symptoms with CBT, https://emas-online.org/video/managing-menopausal-symptoms-with-cbt/
The Menopause Society, Hot Flashes, https://menopause.org/patient-education/menopause-topics/hot-flashes
K. Wolnicka, Dieta i menopauza, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/dieta-i-menopauza/
Menopauza bez tabu. Kompendium wiedzy, Objawy przejścia menopauzalnego, Koulczyk Foundation
Cognitive Behaviour Therapy (CBT) for menopausal symptoms, British Menopause Society,
M.S. Hunter, J. Chilcot, Is cognitive behaviour therapy an effective option for women who have troublesome menopausal symptoms?, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8453849/
Freedman, R. R. (2013). Menopausal hot flashes: Mechanisms, endocrinology, treatment. The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 142, 115–120. https://doi.org/10.1016/j.jsbmb.2013.08.010