Dlaczego w menopauzie zaczyna boleć?
Jak podkreśla ortopeda lek. Patryk Tokłowicz, w praktyce klinicznej bardzo często widać, że pacjentki przez długi czas nie łączą swoich dolegliwości ze zmianami zachodzącymi w organizmie. Tymczasem menopauza to moment jednej z największych transformacji fizjologicznych w życiu kobiety.
Spadek poziomu estrogenów wpływa na funkcjonowanie całego układu mięśniowo-szkieletowego — od kości, przez stawy i ścięgna, aż po mięśnie. Estrogen jest głównym hormonem anabolicznym u kobiet, co znaczy, że wpływa na prawidłową budowę białka i cały proces jego tworzenia.
Kolagen jest białkiem, które występuje w organizmie w kilkunastu typach, a każdy typ ma inne właściwości fizyczne. W prawidłowo funkcjonującym organizmie po dwóch latach ulega w całości przebudowie, czyli cały kolagen w ciele zostaje wymieniony na nowy. Podczas gwałtownych zmian w życiu, a taką jest menopauza, dochodzi do rozstrojenia tego delikatnego instrumentu. Tkanki stają się mniej elastyczne, gorzej się regenerują i są bardziej podatne na uszkodzenia. W efekcie organizm zaczyna reagować inaczej niż wcześniej, a problemy, które rozwijały się stopniowo, zaczynają być szybciej odczuwalne.
Dlatego ból w tym okresie nie jest przypadkowy ani „do zaakceptowania”, ale jest sygnałem, że w organizmie zachodzą konkretne procesy, które warto odpowiednio wcześniej zdiagnozować.
7 najczęstszych diagnoz
W praktyce ortopedycznej istnieje kilka schorzeń, które szczególnie często pojawiają się u kobiet w tym okresie życia. Choć objawy bywają niespecyficzne, mają konkretne przyczyny i — co ważne — możliwości leczenia.
1. Zespół cieśni nadgarstka
To jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości w obrębie dłoni u kobiet w tym okresie życia. Pierwsze objawy bywają subtelne i często są bagatelizowane.
Należą do nich drętwienie i mrowienie palców (najczęściej kciuka, palca wskazującego i środkowego), uczucie „cierpnięcia” dłoni, a także bóle nasilające się w nocy.
Charakterystyczne jest również osłabienie siły chwytu — pacjentki zauważają, że częściej wypuszczają przedmioty z ręki.
W okresie menopauzy dochodzi do zmian hormonalnych sprzyjających zatrzymywaniu wody w organizmie i obrzękom tkanek, a także do dezorganizacji pracy tarczycy, co w efekcie powoduje obrzęki ścięgien w obrębie nadgarstka. Może to prowadzić do zwiększonego ucisku na nerw pośrodkowy, co daje opisane objawy. Nieleczony ucisk może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu.
2. Zwyrodnienie stawu śródręczno- nadgarstkowego kciuka (rhizarthrosis)
Przeciwstawny kciuk to cud natury pozwalający na chwyt i precyzyjne posługiwanie się narzędziami. Jego zwyrodnienie to schorzenie, które szczególnie często dotyczy kobiet po 50. roku życia i znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie.
Objawia się bólem u podstawy kciuka pojawiającym się przy chwytaniu, ściskaniu czy wykonywaniu prostych czynności, takich jak odkręcanie butelki, otwieranie słoika czy przekręcanie klucza w zamku.
Z czasem ból może nasilać się nawet przy niewielkim obciążeniu, a siła dłoni wyraźnie się zmniejsza. Spadek estrogenu wpływa na zaburzenia produkcji kolagenu typu II, który jest głównym budulcem chrząstki, w efekcie czego jej właściwości mechaniczne zostają bardzo zredukowane.
3. Palec zatrzaskujący
To dolegliwość wynikająca z zaburzenia pracy ścięgien zginaczy palców. Pacjentki najczęściej zgłaszają ból w obrębie dłoni oraz charakterystyczne „przeskakiwanie” palca podczas zginania i prostowania.
W bardziej zaawansowanych przypadkach palec może się blokować w jednej pozycji i wymagać użycia drugiej ręki, aby go wyprostować.
I ponownie – gwałtowne zmiany w poziomie estrogenu, wzrost poziomu kortyzolu powodują zaburzenia przebudowy kolagenu i tarcie obrzękniętego ścięgna o troczek.
W pierwszych fazach choroby zwykle pomaga fizjoterapia, jednak w późniejszych etapach konieczna jest interwencja chirurgiczna.
4. Choroba zwyrodnieniowa stawów
Jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu układu ruchu. Najczęściej dotyczy kolan, bioder oraz stawów kręgosłupa.
Objawia się bólem nasilającym się podczas ruchu, sztywnością po okresie bezczynności oraz stopniowym ograniczeniem zakresu ruchu.
W początkowych stadiach dolegliwości mogą pojawiać się tylko przy większym obciążeniu, jednak z czasem ból może występować także w spoczynku.
Spadek poziomu estrogenów wpływa na pogorszenie jakości chrząstki stawowej oraz zmniejszenie jej wytrzymałości, co przyspiesza rozwój zmian zwyrodnieniowych, czyli jej obumierania.
5. Osteoporoza
Choroba, która przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, dlatego często bywa rozpoznawana dopiero w momencie wystąpienia powikłań, a takim najczęściej jest złamanie.
Polega na stopniowym obniżaniu gęstości mineralnej kości, co prowadzi do ich osłabienia i zwiększonego ryzyka złamań.
Charakterystyczne są tzw. złamania niskoenergetyczne, które mogą wystąpić przy niewielkim urazie, a nawet podczas codziennych czynności. Najczęściej dochodzi do złamań w obrębie kręgosłupa, nadgarstka oraz biodra.
W przypadku złamań kręgów objawy mogą być dyskretne lub niespecyficzne, np. przewlekły ból pleców czy stopniowe obniżenie wzrostu.
6. Zamrożony bark (tzw. frozen shoulder)
Dolegliwość, która często rozwija się powoli i przez długi czas bywa błędnie interpretowana jako przeciążenie lub „przewianie”.
Początkowo pojawia się ból przy ruchu, szczególnie podczas unoszenia ręki lub sięgania do tyłu. Z czasem dolegliwości narastają, a zakres ruchu w stawie barkowym stopniowo się zmniejsza.
W zaawansowanym stadium nawet proste czynności, takie jak ubieranie się czy czesanie włosów, mogą być znacznie utrudnione.
Zamrożony bark częściej występuje u kobiet w okresie menopauzy, szczególnie przy współistniejących zaburzeniach metabolicznych, takich jak insulinooporność czy cukrzyca.
7. Sarkopenia (utrata masy i siły mięśniowej)
To proces stopniowej utraty masy mięśniowej, który przyspiesza wraz ze zmianami hormonalnymi.
Estrogen jest silnym hormonem anabolicznym. Jego niedobór wpływa na zaburzenie gospodarki białkowej w mięśniach, co można odczuwać jako spadek siły, większe zmęczenie oraz pogorszenie stabilizacji tułowia.
Pacjentki często zauważają, że codzienne czynności wymagają większego wysiłku niż wcześniej, a organizm szybciej się męczy.
Sarkopenia ma istotny wpływ na funkcjonowanie całego układu ruchu — osłabione mięśnie gorzej stabilizują stawy, a to zwiększa ich obciążenie i ryzyko urazów.
Dodatkowo rośnie ryzyko upadków i złamań, co w połączeniu z osteoporozą stanowi szczególne zagrożenie.
Co możesz zrobić, żeby zmniejszyć ból i chronić stawy?
Choć zmiany zachodzące w organizmie w tym okresie są naturalne, nie oznacza to, że nie mamy na nie wpływu.
– Kluczowe znaczenie mają codzienne, powtarzalne nawyki – podkreśla lek. Patryk Tokłowicz. – Najważniejszy jest ruch – szczególnie trening siłowy, trening progresywny, nawet ten z własnym ciężarem ciała. Regularna aktywność wzmacnia mięśnie, poprawia krążenie, stabilizację i wbrew powszechnym opiniom odciąża stawy, a także zmniejsza ryzyko upadków i złamań.
Ogromną rolę odgrywa także profilaktyka osteoporozy. W praktyce oznacza to odpowiednią dietę i ruch. Nawet proste działania, takie jak regularne chodzenie czy ćwiczenia siłowe, mają bezpośredni wpływ na kondycję kości — ich przebudowa zależy od obciążenia.
Nie mniej ważne są mięśnie. Odpowiednia ilość białka w diecie oraz regularna aktywność fizyczna pozwalają ograniczyć ich utratę i utrzymać sprawność. Nie powinnyśmy skupiać się tylko na ich rozciąganiu. Silne mięśnie to mniejsze obciążenie dla stawów i mniejsze ryzyko bólu.
Dieta powinna być prosta i oparta na naturalnych produktach — z białkiem w każdym posiłku, zdrowymi tłuszczami i dużą ilością warzyw. Ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej i nadmiaru cukru pomaga zmniejszyć stan zapalny i wspiera regenerację organizmu.
Warto również wiedzieć, kiedy zgłosić się do specjalisty. Jeśli ból dotyczy jednego stawu i nasila się przy ruchu, najczęściej wskazana jest konsultacja ortopedyczna. Z kolei dolegliwości obejmujące wiele stawów, poranna sztywność czy objawy zapalne mogą wymagać oceny reumatologa.
Najważniejsze na koniec – menopauza wpływa na kości, stawy i mięśnie, ale nie oznacza utraty sprawności – to sygnał, że organizm potrzebuje uwagi, a odpowiednio dobrana diagnostyka i profilaktyka pozwalają skutecznie ograniczyć dolegliwości i zachować komfort życia na długie lata